Ruim 88 procent van het totaal aantal varkens gedood door de varkenspest…. Duizenden herkauwers gedood door blauwtong… Hoeveel paarden gaan dood door de Afrikaanse paardenpest? Zijn hier duurzame oplossingen voor? APP is een ziekte die, evenals blauwtong en varkenspest, wordt overgedragen door een vector, namelijk de knut (Culicoides spp.). APP komt nu vooral voor in subtropische klimaten en is nog niet in Noord-Europa, inclusief Nederland, aangetoond. De vector die de APP overbrengt is wel wijd verspreid in Zuid-Europa en is recentelijk ook gevonden in het zuiden van Zwitserland. Dit duidt erop dat de knut zich verplaatst naar Noord-Europa als reactie op de klimaatverandering. Zo blijkt wel weer hoe belangrijk het is duurzaam met het klimaat om te gaan.

Voor verschillende besmettelijke dierziekten zijn draaiboeken opgesteld. Zo ook voor de APP. Het concept beleidsdraaiboek dient als een gedetailleerde handleiding voor een effectief en zorgvuldig optreden van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) bij een uitbraak van de ziekte. Tevens dient het draaiboek als uitgangspunt voor discussie rondom het beleid voor APP met de betrokkenen. Hierdoor zijn de betrokkenen goed op de hoogte van het beleid en kunnen zich, waar mogelijk, zelf voorbereiden op een uitbraak.

Volgens het draaiboek kan de verspreiding van de ziekte beperkt worden door paardachtigen op stal te houden of door knuttendekens en knuttenwerende middelen te gebruiken. Hierdoor krijgen de knutten minder kans om de paardachtigen te bereiken. Hoe duurzaam is dit alles? En wordt er rekening gehouden met dierenwelzijn?

Welzijn
Het welzijn van onze paarden is erg belangrijk. Wanneer hierin tekort geschoten wordt kunnen paarden afwijkend gedrag gaan vertonen. Hoe tegenstrijdig is het dan om ze op te sluiten in een donkere stal, met weinig frisse lucht, zodra de APP uitbreekt? Het dierenwelzijn komt dan in het gedrang. Stel je eens voor dat je opgesloten zit in een donker hok met weinig ventilatie. Dat doe je toch niemand aan. Waarom dan wel een dier? Bovendien zijn paarden sociale dieren die vooral in kuddes leven in het wild. Het is erg belangrijk dat ze hun natuurlijk gedrag kunnen uiten, zoals genoeg bewegingsvrijheid en de mogelijkheid tot het maken van sociale contacten. Dit is niet of bijna niet mogelijk in een stal. Tevens bestaat de kans dat er meerdere paarden in een stal komen te staan met een te klein oppervlakte. Verder geeft opstallen geen volledige bescherming. De knut is klein en zal snel zijn weg vinden om de stal binnen te komen. Tevens staan de paarden nu dichter bij elkaar en kan de knut meerdere dieren in een kortere tijd besmetten.

Paarden met een ‘burka’, een trend? Is dit een diervriendelijke oplossing? De communicatie wordt erg beperkt doordat de paarden bijna geheel ingepakt in de wei rondlopen. Denk eens aan de Mexicaanse griep waarbij mensen zich proberen te beschermen door middel van een mondkapje. Dit beperkt onze vrijheid al, laat staan bij paarden met een ‘burka’. De paarden hebben, door deze ‘burka’s’, in tegenstelling tot opstallen, nog wel de mogelijkheid om te bewegen en staan niet dag en nacht in een donkere stal. Waar voelt u zich het prettigst bij?

Preventiemaatregelen
Zijn de preventiemaatregelen duurzaam? Of kunnen deze nog veel duurzamer? Wat is het beste voor paard en eigenaar?  Het LNV geeft aan dat de verspreiding van de ziekte tegengegaan kan worden door opstallen. Dit is zeker geen duurzame oplossing! Opstallen leidt tot meer arbeid. De paarden mesten meer in de stal, waardoor de stallen vaker moeten worden uitgemest. Tevens moet de mest vaker worden opgehaald en ook de vraag naar en productie van bodembedekking stijgt. Daarnaast geeft opstallen geen maximale bescherming. Ook zijn de knuttendekens geen duurzame oplossing. Ten eerste moeten de dekens gemaakt worden om daarna aangeschaft te worden. Ook zijn er paarden die niet zuinig met dekens om gaan. Hierdoor is de levensduur van de dekens ook niet hoog.

Gelukkig is er nog een optie om de APP tegen te gaan. Dit is het vaccineren van alle paarden. In Afrika is vaccineren met een levend verzwakt vaccin goed aangeslagen. Deze optie wordt in Europa niet goedgekeurd doordat er gewerkt wordt met levend vaccin dat bijwerkingen kan hebben. Dit vaccin mag alleen worden gebruikt in een noodsituatie, maar waarom achter de feiten aanlopen? Het ontwikkelen van een markervaccin is van groot belang. Hierdoor kan het aantal besmettingen flink worden terug gedrongen. Ook is het gebruik van een markervaccin een stuk duurzamer. De dieren kunnen gewoon in de wei blijven staan, hoeven niet beschermd te worden met knuttendekens en het aantal te ruimen dieren zal drastisch dalen! Dit zijn voordelen die betrekking hebben op alle gebieden van duurzaamheid!
Naast het voorkomen van het virus, dient ook de knut bestreden te worden. Dit kan met behulp van ecto-parasitica. Dit wordt ook bij blauwtong gebruikt en heeft daar positieve resultaten opgeleverd. Door deze producten te specificeren voor APP kan de preventie verbeteren. Ook bestaan er zogenaamde insectenstrips, die je in de stal op kan hangen. Deze oplossingen bevatten echter wel chemische producten, welke schadelijk kunnen zijn voor het milieu. Ook geen duurzame oplossing dus. 

Conclusie
Kortom, een duurzame oplossing is haast niet mogelijk. Duidelijk mag zijn dat er meer onderzoek moet worden gedaan naar de preventiemaatregelen. Tevens dient er goed geïnformeerd te worden. Uiteindelijk bepaald de eigenaar van de paarden of hij / zij de paarden laat inenten, rond laat  lopen in een Burka of opstalt. Sowieso moet geprobeerd worden de knut te bestrijden. Dan kunnen we net zo’n ramp als de varkenspest voorkomen!

Nathalie Borst, Daniëlle Groenhof, Anita Intven, Anita Jansen, Tom Jongerius, Johanna Keur, Judith Martens, Marcella Merkelbach, Esther Steenbergh, Mariska Teurlings, Tweedejaarsstudenten Dier en Veehouderij Hogeschool HAS Den Bosch.
Deze opinie verscheen vrijdag 10 juli in De Paardenkrant