Horses werkt mee aan onderzoeksproject Karakter als Kompas: het paard in sport, training en samenwerking plaats. In dit artikel geeft projectleider dr. ir. Kathalijne Visser (lector Human-Animal Interactions, Aeres Hogeschool Dronten) een toelichting op het project, het onderzoekstraject en het uiteindelijke doel van het onderzoek. Het project wordt uitgevoerd in samenwerking met Hogeschool Van Hall Larenstein in Velp waar dr. Inga Wolframm (lector Duurzame Paardenhouderij en Paardensport) mede verantwoordelijk is voor de onderzoeksopzet en uitvoering.
‘Terwijl stamboeken duidelijke selectiecriteria hanteren voor exterieur en beweging, ontbreekt een uniforme en wetenschappelijk onderbouwde manier om het karakter van paarden te beoordelen. Dat leidt tot subjectieve inschattingen en gemiste kansen voor betere selectie, training en samenwerking.Het karakter van een paard is medebepalend voor prestaties, leervermogen, welzijn en veiligheid. Toch wordt hier in de praktijk nog weinig mee gedaan, mede doordat traditionele gedragstesten tijdrovend zijn. Nieuwe, gevalideerde methoden – zoals vragenlijsten – maken karakterbeoordeling echter toegankelijker en betrouwbaarder. Dit project richt zich op het verder ontwikkelen en toepassen van betrouwbare methoden om karaktereigenschappen van paarden te meten en te koppelen aan sportprestaties, leerprocessen en de persoonlijkheid van ruiters en menners’, zo begint de (publieks)samenvatting van het projectplan van het onderzoek Karakter als Kompas.
Onderzoek
Het doel van het onderzoek is dat er een betrouwbare methode komt voor het vastleggen van het karakter van een paard, die geïmplementeerd kan worden in bestaande systemen, procedures en tools. Maar hoe kom je daar?
“Allereerst willen we vanuit de praktijk vaststellen welke karaktereigenschappen gewenst en ongewenst zijn. Dit kan namelijk van veel verschillende factoren afhangen. Bijvoorbeeld: waarvoor wordt het paard of de pony gebruikt? Welke discipline en welk niveau? Voor een beginnende ruiter zoek je al snel een ander karakter paard dan voor iemand die op topsportniveau rijdt. Ook bij mennen kunnen weer andere karaktereigenschappen belangrijk zijn dan bij dressuur of springen”, vertelt Visser.
“Er bestaat niet zoiets als een goed of fout karakter. Het gaat juist om de verschillende karaktereigenschappen tezamen die ieder paard uniek maken. In die zin is het vergelijkbaar met mensen.”
Vragenlijst vormt startpunt
Bij de startbijeenkomst met de partners van het project (zie kader) in november is een eerste stap gezet door te brainstormen over welke karaktereigenschappen gewenst zijn en hoe we die precies definiëren. Inmiddels is dat verder uitgewerkt in rondetafelgesprekken met praktijkprofessionals vanuit alle hoeken.
En dit heeft weer geleid tot een vragenlijst waarmee iedere paardenliefhebber – van verzorger, houder en fokker tot topsportruiter of menner – kan aangeven welke karaktereigenschappen voor hem of haar het ideale paard vormen, afgestemd op het doel waarvoor het paard wordt gehouden. Op basis daarvan krijgen we het meest representatieve beeld van welke karaktereigenschappen in verschillende situaties belangrijk zijn. Dat vormt het startpunt voor het verdere onderzoek.”
Drie thema’s
“Vanaf de zomer van 2026 gaan we vervolgens drie thema’s nader onderzoeken. Ten eerste gaan we kijken hoe de relatie is tussen karaktereigenschappen paarden en prestaties. Heb je voor een topprestatie in de springsport bepaalde karaktereigenschappen nodig?”, vervolgt Visser. Voor de relatie tussen de karaktereigenschappen en de prestaties worden ook de sportgegevens van HorseTelex Results gebruikt en de data in de databases van de stamboeken die meewerken aan het project: het KWPN, het KFPS en het NNFPS (Nederlands New Forest Pony Stamboek).
“Daarnaast gaan we onderzoeken hoe karaktereigenschappen het leervermogen in training kan beïnvloeden. Als we weten dat een wanneer een paard heel duidelijk een bepaalde karaktereigenschap heeft – bijvoorbeeld nerveus – welke manier van trainen/leren past dan het beste bij dat paard. En ten derde gaan we kijken naar de match tussen paard en mens. Want ook die persoonlijkheden kunnen samen een gouden combinatie vormen óf een combinatie waarbij je vroeg of laat afscheid van elkaar moet nemen omdat het niet past.”
Het doel
Concreet moet het onderzoek het volgende opleveren: “Aan het einde van dit tweejarige onderzoek beschikken we niet alleen over een bruikbare en relevante methode om het karakter van paarden in de praktijk te beoordelen, maar ook over nieuwe kennis over de rol van karakter in drie belangrijke domeinen: prestaties in de sport, het leervermogen tijdens training en de match tussen paard en mens. Daarmee krijgen we inzicht in welke karaktereigenschappen bijdragen aan (topsport)prestaties, welke eigenschappen bepalend zijn voor een effectieve en paardvriendelijke manier van trainen en welke combinaties van paard en ruiter of menner zorgen voor een optimale samenwerking.”
In het projectplan wordt de verwachte praktijkopbrengst als volgt omschreven:
Door het ontwikkelen van gestandaardiseerde meetmethoden wordt het voor praktijkprofessionals straks mogelijk om met een vragenlijst, eventueel aangevuld met een gedragstest, de karaktereigenschappen van paarden te beoordelen. Dit heeft directe toepassingen binnen de fokkerij en sport, waar betrouwbare karakterbeoordelingen bijdragen aan een verbeterde selectieprocedure, meer transparantie en objectiviteit binnen stamboeken en sportorganisaties. Fokkers en trainers kunnen vervolgens beter inschatten welke paarden geschikt zijn voor specifieke disciplines of ruiters. Paarden kunnen gerichter toegewezen worden aan ruiters en trainers, wat het welzijn en de prestaties van paard en ruiter ten goede komt. Deze voordelen gelden ook voor de breedtesport en het paardrijden voor mensen met een beperking: door paarden beter af te stemmen op de specifieke behoeften van deze ruiters, wordt paardensport toegankelijker, veiliger en inclusiever. KADER
De partners van het project
Dit onderzoek van Aeres Hogeschool Dronten en Hogeschool Van Hall Larenstein in Velp wordt medegefinancierd door Regieorgaan SIA, onderdeel van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), en het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN).
Consortiumpartners zijn de stamboeken KWPN, KFPS en NNFPS, de KNHS, FNRS, FPG en verder de bedrijven HorseTelex, TRT Equestrian, Stoeterij de Hoge Ginkel, Hippisch Centrum Nootdorp, Manege Chardon, MvM Horses en Eisma Horsesmedia.
De stamboeken en HorseTelex stellen de informatie uit hun databases beschikbaar, de stallen hebben meer te maken met de praktische uitvoering van het onderzoek. Zo zullen bijvoorbeeld de trainingspaarden van MvM Horses worden geobserveerd bij leertesten. Eisma Horses Media, de uitgever van de Paardenkrant en Horses, is mediapartner van het project.
Het lijkt mij heel erg moeilijk om het karakter van een paard te bepalen, want als een paard fysiek niet in orde is, dan is zijn karakter heel anders dan wanneer hij wel in orde is. Het paard zal toch op de een of andere manier moeten tonen dat er iets aan hem of haar mankeert. Dit doet hij door uiting in het karakter.