Het vervoeren van paarden is aan juridische regels gebonden. Deze regels beogen in de eerste plaats het welzijn van het dier te beschermen, maar raken ook aan het consumentenrecht, contractenrecht, Europees veterinair recht en aansprakelijkheid. In de praktijk ontstaan regelmatig geschillen over tijdens het transport ontstane schade.
In dit artikel gaat Marjolein van Zundert, advocaat bij en oprichtster van het advocatenkantoor Hippic Legal, in op de civielrechtelijke juridisch risico’s bij het transport van paarden, met bijzondere aandacht voor levering bij aan- en verkoop en het meenemen van een paard naar het buitenland voor vakantie of wedstrijd.
Vervoer bij aan- en verkoop
De aan- en verkoop van paarden is juridisch gezien een koopovereenkomst in de zin van artikel 7:1 BW. Het vervoer van het paard dat wordt gekocht of verkocht, gaat met name een rol spelen bij de levering van het paard. De wet zegt in artikel 7:9 BW dat de verkoper het paard moet leveren. Over deze levering kun je echter verschillende afspraken maken.
Zo kun je afspreken dat de verkoper het paard naar de stal van de koper brengt en dat het paard is geleverd op moment dat het paard daar aankomt. De verkoper draagt dan het risico over het transport. Maar, je kunt dus ook afspreken dat de koper het transport verzorgt en het paard wordt geleverd op het moment dat het paard de trailer van de koper op gaat. De koper draagt dan het risico van het transport.
Wanneer je een professioneel transportbedrijf inschakelt, controleer dan vooraf zorgvuldig de algemene voorwaarden. Daarin staan vaak bepalingen over aansprakelijkheidsbeperkingen, maximale vergoedingen en klachttermijnen. Verderop in dit artikel ga ik hier nader op in.
Bij consumentenkoop (een particulier koopt een paard van een professional) geldt op grond van artikel 7:11 BW dat het risico pas overgaat op de koper bij aflevering van het paard. Dit is een extra bescherming voor de koper. Het maakt dan niet uit of de koper of de verkoper het vervoer regelt, het risico blijft in beginsel bij de verkoper tot feitelijke levering van het paard.
Indien niets is afgesproken, vindt levering plaats op de plaats waar het paard zich bij het sluiten van de overeenkomst bevond.
Risico-overgang transport
Indien een paard na het transport gebreken vertoont (bijvoorbeeld kreupelheid), kan discussie ontstaan of het gebrek reeds bij levering van het paard aanwezig was. De kans bestaat dan dat de koop kan worden ontbonden.
Naast dat het paard een blessure kan oplopen tijdens het transport, kan er onderweg van alles gebeuren. Denk bijvoorbeeld aan een aanrijding of het kantelen van de trailer. Je doet er dus goed aan na te denken over de risico-overgang bij het vervoer van paarden. Is er schade ontstaan? Stel dan vast wat er contractueel is afgesproken, wie het vervoer heeft georganiseerd en of sprake is van consumentenkoop.
Praktijkvoorbeeld
In de praktijk wordt vaak discussie gevoerd op welk moment een paard geleverd is aan de koper. Bij de rechtbank in Limburg werd in 2017 een discussie gevoerd over de teruglevering van een paard nadat de koper het paard wilde ruilen. Afgesproken was dat de koper het paard mocht proberen en binnen zes maanden mocht ruilen. De verkoper zou dan een vervangend paard leveren. Het paard werd op transport gezet, maar is volgens de verkoper nooit aangekomen en dus nooit teruggeleverd. Ook werd geen vervangend paard geregeld.
De discussie die hier ontstond ging over de vraag of de verkoper de overeenkomst niet was nagekomen door geen vervangend paard te regelen. De verkoper voerde aan dat dat niet nodig was omdat het paard nooit was teruggeleverd. De discussie ging dus niet zozeer over de verantwoordelijkheid van het transport van het paard, maar dit had mogelijk wel een discussiepunt kunnen zijn. Het is dus zaak om hierover na te denken.
Op vakantie of wedstrijd
Als je met je paard op vakantie of op wedstrijd gaat, of dat nou in Nederland, België, Duitsland, Frankrijk of waar dan ook ter wereld is, is doorgaans vereist dat het paard een geldig paspoort heeft, een chipregistratie heeft en in veel gevallen ook voorzien is van een gezondheidscertificaat en registratie van het transport in Traces. Hoewel binnen de EU vrij verkeer van goederen en diensten geldt, blijven veterinaire voorschriften van toepassing. De verantwoordelijkheid voor correcte documentatie rust op de houder van het paard. Wanneer je het paard zelf transporteert, dien je met een aantal zaken rekening te houden.
Verzekering en aansprakelijkheid
Op vakantie of op wedstrijd kunnen zich verschillende schadegevallen tijdens het transport of het verblijf voordoen. Zo kan het paard letsel oplopen tijdens het transport, kan het paard schade veroorzaken aan het transportmiddel maar ook aan derden of de accommodatie. Van belang is te beoordelen welke verzekeringen dekking bieden. Denk aan een aansprakelijkheidsverzekering of een transportverzekering. Check dan ook of het gedekt is dat een werknemer met jouw paarden reist.
Contracten met vakantieaccommodaties of wedstrijdorganisaties
Bij verblijf op een manege of pensionstal tijdens vakantie of op wedstrijd komt een overeenkomst van bewaarneming of huur tot stand. De vraag wie aansprakelijk is bij bijvoorbeeld verwonding of overlijden van het paard hangt af van de gemaakte afspraken en de zorgplicht van de exploitant van de manege of de pensionstal. In de rechtspraak wordt doorgaans aangenomen dat een professionele stalhouder een (verhoogde) zorgplicht heeft.
Wanneer je op wedstrijd gaat met je paard, dan maak je afspraken voor het verblijf met de wedstrijdorganisatie. Zij zijn vaak gebonden aan regels van de KNHS en/of de FEI. Check deze regels van tevoren goed.
Vervoeren van paarden met medische klachten
Paarden mogen in principe niet worden vervoerd als zij gewond of ziek zijn, tenzij het vervoer geen extra lijden veroorzaakt (bijvoorbeeld voor een noodzakelijke diergeneeskundige behandeling). Of je nu stalhouder bent of je paard op een pensionstal of manege hebt gestald, maak in eerste instantie in de stallingsovereenkomst afspraken over wie mag handelen bij medische noodgevallen en maak daarnaast ook afspraken over het transport van het paard.
Aansprakelijkheid van professionele paardentransporteur
Wanneer een professionele transporteur wordt ingeschakeld, is doorgaans sprake van een overeenkomst van vervoer in de zin van artikel 8:20 BW. De vervoerder is verplicht de zaak in dezelfde staat af te leveren als waarin hij deze heeft ontvangen. Bij schade aan het paard tijdens transport kan de vervoerder aansprakelijk zijn, tenzij hij kan aantonen dat de schade is veroorzaakt door een omstandigheid die een zorgvuldig vervoerder niet heeft kunnen vermijden. Bij levende dieren, zoals paarden, is dit bewijs complex, omdat dieren eigen gedragingen vertonen. Toch geldt dat onvoldoende ventilatie, te krappe stalling of ondeskundig rijgedrag tot aansprakelijkheid kunnen leiden.
Beperkingen van aansprakelijkheid in algemene voorwaarden zijn mogelijk, maar worden kritisch getoetst, zeker bij grove schuld of opzet. In de praktijk bevatten algemene voorwaarden van transporteurs vaak bepalingen over maximale aansprakelijkheidsbedragen, uitsluiting van bepaalde schadeposten en korte klacht- of vervaltermijnen. Het is daarom verstandig deze voorwaarden vooraf goed te controleren.
Praktische aanbevelingen
Voor kopers en verkopers:
Leg in de koopovereenkomst expliciet vast wie het transport van het paard regelt en wanneer het risico van het paard overgaat van de verkoper naar de koper. Bepaal dus duidelijk het moment van risico-overgang. De meeste paarden worden bij aan- en verkoop eerst gekeurd door een dierenarts. Heb je dit niet gedaan? Overweeg dan alsnog een keuring voorafgaand aan transport.
Voor eigenaren bij vakantie of op wedstrijd:
Controleer voor vertrek het paspoort en de chipregistratie. Verifieer ook de verzekeringsdekking voor transport en verblijf van het paard op een andere locatie dan de stal waar het paard normaal staat. En het belangrijkste is om de afspraken met vakantieaccommodaties of wedstrijdorganisaties schriftelijk vast te leggen.
Voor wanneer je een professionele vervoerder inschakelt:
Schakel je een professionele vervoerder in voor het transport van je paard, controleer dan of deze beschikt over de juiste vervoersvergunningen en vakbekwaamheidsbewijzen, zoals vereist onder de Europese regels voor diertransport. Deze regels zijn bedoeld om het welzijn van dieren tijdens transport te waarborgen. Let daarnaast op of het transportmiddel geschikt en veilig is ingericht voor het vervoer van paarden en voldoet aan de geldende welzijnsvoorschriften.
Het kan bovendien verstandig zijn om bij aanvang van het transport de conditie van het paard vast te leggen, bijvoorbeeld met foto’s of een korte beschrijving. Dit kan later van belang zijn wanneer discussie ontstaat over eventuele transportschade.
Controleer tot slot de algemene voorwaarden van de vervoerder. Daarin staan vaak bepalingen over aansprakelijkheid, verzekeringen en klachttermijnen bij schade. Houd er rekening mee dat aansprakelijkheid niet onbeperkt kan worden uitgesloten, met name niet bij grove schuld of opzet.
Conclusie
Het vervoeren van paarden is juridisch veelzijdig en raakt aan dierenwelzijn maar ook aan het aansprakelijkheidsrecht, contractenrecht en het consumentenrecht. Bij ogenschijnlijk alledaagse handelingen zoals het laden van een paard in een trailer en het vervoeren van een paard kunnen complexe rechtsvragen ontstaan, zeker wanneer sprake is van grensoverschrijdend vervoer, vakantieverblijf, wedstrijdverblijf of koop en verkoop.
Het maken van duidelijke afspraken in een schriftelijke overeenkomst kunnen juridische risico’s beperken. In een sector waarin emotionele en financiële belangen vaak groot zijn, verdient zorgvuldig juridisch handelen bij het vervoer van paarden dan ook bijzondere aandacht. Twijfel je over een situatie? Laat je adviseren door een jurist of advocaat met verstand van paarden.